July 15, 2018

လူသစ္တန္းမ်ားအတြက္ အုပ္ခ်ဳပ္မႈပညာေလ့လာစရာ

[ Zawgyi ]

တီထြင္ဖန္တီးႏုိင္ေသာ စိတ္ကူး (Creative Thinking)

စီးပြားေရး လုပ္ငန္းလုပ္ကိုင္ၾကရာတြင္ အခက္အခဲျပႆနာမ်ားကို ရင္ဆုိင္ေျဖရွင္းၾကရေလ့ ရွိသကဲ့သုိ႔ တိုးတက္ႀကီးပြားေရးအတြက္ တီထြင္ႀကံဆမႈအသစ္မ်ား ဖန္တီးယူၾကရေလ့ရွိသည္။ တီထြင္ဖန္တီးႏိုင္စြမ္း (Creativity) သည္ အထံုပါရမီျဖင့္ ရရွိလာႏိုင္ေသာအရာ မဟုတ္ေပ၊ ဆည္းပူး ေလ့လာႏုိင္မႈႏွင့္ ကၽြမ္းက်င္မႈတုိ႔ ေပါင္းလုပ္ကိုင္ျခင္းျဖင့္သာ ရရွိႏိုင္ပါသည္။ တီထြင္ဖန္တီးႏုိင္စြမ္းကို အသစ္အသစ္ ဖန္တီးႏိုင္ေသာ အရည္အခ်င္းႏွင့္ ကြန္႔ျမဴးတတ္ျခင္းျဖင့္ အဓိပၸာယ္ဖြင့္ဆိုၾကရေပမည္။

သာမန္အေျခအေနတုိင္းတြင္ ကြန္႔ျမဴးေလ့ရွိေသာ စိတ္ကူးကို ျပန္လည္အသံုးခ်ျခင္းျဖင့္ျဖစ္ေစ၊ ေျပာင္းလဲေတြးေခၚမိေသာ စိတ္ကူးျဖင့္ျဖစ္ေစ သုိ႔တည္းမဟုတ္ ထိုသုိ႔ေသာ စိတ္ကူးမ်ားကို ေပါင္းစပ္ဖန္တီးျခင္းျဖင့္ျဖစ္ေစ ရယူႏုိင္ေသာ စြမ္းပကား (Ability) ကို အေျခတည္ကာ၊ ေျပာင္းလဲဆန္းသစ္လိုသည့္ ခံယူခ်က္ (Attitude) လုပ္ကိုင္ယူၾကသည္။ ထိုသုိ႔လုပ္ကိုင္ရာတြင္လည္း နည္းမွန္လမ္းမွန္ လုပ္ငန္းစဥ္အဆင့္ဆင့္ (Process) ကို အသံုးခ်ယူၾကရသည္။

ေယဘုယ်အားျဖင့္ ဝတၳဳေရးသားျခင္း၊ ပန္းခ်ီေရးဆြဲျခင္း၊ သီခ်င္းေရးသားျခင္းမ်ား ကဲ့သုိ႔ေသာ အႏုပညာလုပ္ငန္းမ်ား အတြက္သာ
တီထြင္ဖန္တီးမႈ ရွိႏုိင္သည္ဟု ယူဆၾကေပလိမ့္မည္။ အႏုပညာလုပ္ငန္းမ်ားတြင္သာမက သိပၸံပညာရပ္ဆုိင္ရာ လုပ္ငန္းမ်ားအတြက္
ျဖစ္ေစ၊ စီးပြားေရးလုပ္ငန္းမ်ားအတြက္ျဖစ္ေစ အသစ္ဖန္တီးမႈမ်ား ရွိၾကသည္။ Creative thinking ကို တခ်ိဳ႕က “Thinking outside
the box” ဟုၫႊန္းၾကသကဲ့သုိ႔ တခ်ိဳ႕က Lateral thinking ဟု သတ္မွတ္ေျပာဆိုၾကသည္။ သမား႐ိုးက်နည္းအတုိင္း မဟုတ္ကာ
တုိက္႐ိုက္သက္ဆုိင္မည္ မထင္ရေသာကိစၥမ်ားႏွင့္ အေၾကာင္းအခ်က္မ်ားကိုပင္ ထည့္သြင္းစဥ္းစားေသာ ျပႆနာေျဖရွင္းနည္းျဖစ္ေန
ေစသည္။ စိတ္ကူးယဥ္စံုေထာက္ ဝတၳဳထဲမွာ စံုေထာက္ႀကီးရွားေလာ့ဟုမ္းသည္ ထုိသုိ႔ေသာ Lateral thinking ကို အသံုးျပဳေၾကာင္း ဖတ္႐ႈမိၾကပါလိမ့္မည္။ ယခုေဆြးေႏြးခ်က္တြင္မူ အဖြဲ႕အစည္းမ်ား၏ အုပ္ခ်ဳပ္မႈလုပ္ငန္းႏွင့္ စီးပြားေရး လုပ္ငန္းမ်ားအတြက္ Creative
thinking ကို ေလ့လာၾကရန္ျဖစ္သည္။

တီထြင္ႀကံဆဖန္တီးႏုိင္စြမ္း (Creativity) တြင္ အစိတ္အပိုင္းသံုးခု ရွိေနမည္ျဖစ္သည္။ ကြ်မ္း က်င္မႈ (Expertise)၊ စဥ္းစားေတြး ေခၚတတ္ကြ်မ္းမႈ (Creative thinking skills)၊ စိတ္ဓာတ္လႈံ႔ေဆာ္မႈ (Motivation) ဟူသည့္ အစိတ္အပိုင္းမ်ားျဖစ္သည္။ ကၽြမ္း
က်င္မႈဆုိင္ရာတြင္ ဗဟုသုတ ႂကြယ္ဝျခင္း၊ နည္းပညာပိုင္းဆုိင္ရာ တတ္ကၽြမ္းနားလည္ျခင္း၊ က်င့္ထံုးဆုိင္ရာစနစ္မ်ား သိရွိထားျခင္းႏွင့္ ဉာဏ္ရည္ဉာဏ္ေသြး ေကာင္းျခင္းမ်ားကို ဆိုလုိရင္းျဖစ္သည္။ စဥ္းစားေတြးေခၚ တတ္ကၽြမ္းမႈတြင္ ျပႆနာရပ္တစ္ခုခုကို သို႔မဟုတ္
ရည္မွန္းခ်က္တစ္ခုခုကို စိစစ္ေျဖရွင္းရန္ ျပဳလြယ္ေျပာင္းလြယ္သ ေဘာထားႏွင့္ ထိုးထြင္းႀကံဆမႈမ်ားကို သမမွ်တစြာ အသံုးခ်တတ္ရပါသည္။ စိတ္ဓာတ္လႈံ႕ေဆာ္မႈအပိုင္းတြင္လည္း ျပင္းျပေသာ ဆႏၵျဖင့္ တီထြင္ႀကံဆမႈကို မျဖစ္မေန လုပ္ကိုင္ရမည္ဟူေသာ သေဘာသဘာဝမ်ား ပါဝင္ပါသည္။

တီထြင္ဖန္တီး အေတြးရရွိႏုိင္ေရးအတြက္ လုပ္ငန္းစဥ္ေလးရပ္ ရွိသည္။ ေျဖရွင္းမႈနည္းလမ္းသစ္ကို ရွာေဖြႏုိင္ရန္လုိအပ္ေသာျဖစ္ ရပ္မွန္မ်ား၊ ပစၥည္းကိရိယာမ်ားကို စုေဆာင္း၍ျပင္ဆင္ျခင္း (Pre-paration) လုပ္ငန္းစဥ္ကို ဦးစြာ ေဆာင္ရြက္ရသည္။ မသိစိတ္တြင္ ထင္ဟပ္လာေသာအေတြးမ်ား (Incubation) ကိုလည္း သတိျပဳရသည္။ ႐ုတ္တရက္ လွ်ပ္တစ္ျပက္အတြင္း ရရွိလာေသာအေတြးမ်ား
ကိုလည္း မွတ္သားထားရွိရသည္။ ထုိသုိ႔ေသာအေတြးစိတ္ကူးမ်ားကို စိစစ္အတည္ျပဳရျခင္း (Verifi-cation) ကို ျပဳလုပ္ရသည္။
တီထြင္ဖန္တီးႏုိင္ေသာ စိတ္ကူးမ်ားကို နည္းလမ္း (၈) ခုျဖင့္ အသံုးခ်ယူကာ လုိအပ္ေသာအေျဖရွာမႈကို ၿပီးဆံုးေစႏုိင္သည္။ ေခါင္းခ်င္း႐ိုက္ေဆြးေႏြး Mind Map-ping ေရးဆြဲ၍ ေျဖရွင္းယူရေသာ နည္းလမ္း၊ အဘယ္ေၾကာင့္နည္း၊ မည္သည့္ေနရာတြင္နည္း၊ မည္သုိ႔ေသာ အခါျဖစ္သနည္း၊ မည္သူနည္း၊ မည္သည့္အရာနည္း၊ မည္သုိ႔ေဆာင္ရြက္ရမည္ စသည့္ေမးခြန္းမ်ားျဖင့္ Checklist ထုတ္ယူေသာ နည္းလမ္း၊ ျဖစ္ရပျဖစ္စဥ္ အေၾကာင္းအရာအမွန္မ်ား၊ ခံစားခ်က္မ်ား၊ ဆံုးျဖတ္ခ်က္မ်ား၊ ဆင္ျခင္ေတြးေခၚမႈစနစ္မ်ားကို အသံုးျပဳယူရေသာ Thinking Hats နည္းလမ္း၊ သမား႐ိုးက် မဟုတ္မသက္ဆိုင္ဟု ယူဆရသည့္ အခ်က္မ်ား (Lateral thinking) ျဖင့္ ေျဖရွင္းယူရေသာ နည္းလမ္းအစဥ္လုိက္ မဟုတ္သည့္ (Random word) ပ်ံက်နည္းလမ္း၊ ႐ုပ္ျပနည္းလမ္း၊ ႐ႈေထာင့္ ေျပာင္းၾကည့္ျခင္းနည္း လမ္းႏွင့္ ထထႂကြႂကြ (Get Up and Go Out) နည္းလမ္းမ်ားျဖစ္သည္။

မူလအစတြင္ စြမ္းပကား (Ability) ကိုအေျခတည္ကာ ေျပာင္းလဲဆန္းသစ္လိုေသာ ခံယူခ်က္ (Aptitude) ျဖင့္ နည္းမွန္လမ္းမွန္ လုပ္ငန္းစဥ္အဆင့္ဆင့္ (Pro-cess) လုပ္ကုိင္ရင္း တီထြင္ဖန္တီးႏုိင္သည့္ စိတ္ကူးေပၚလာႏုိင္ေစသည္ဟု အဆိုျပဳထားခဲ့သည့္အတုိင္း ေျပာင္းလဲဆန္းသစ္လုိေသာ ခံယူခ်က္သည္ လြန္စြာအေရးႀကီးလွသည္။ အခ်ိဳ႕ေသာ ခံယူခ်က္မ်ားသည္ ဖန္တီးႀကံဆလုိသည့္ စိတ္ကူးမ်ားကို ခ်ိဳးႏွိမ္သြားေစေၾကာင္းကိုလည္း သတိျပဳၾကရန္လုိအပ္သည္။ “ဤစိတ္ကူးသည္ လက္ေတြ႕မက်ေပ။” “ဘတ္ဂ်က္က အတုိင္းအတာတစ္ခုအထိ ခ်ဳပ္ထားသျဖင့္ မလုပ္ႏိုင္ပါ” “အခ်ိန္မရွိေတာ့ေပ” “ဤကဲ့သုိ႔ေသာ စိတ္ကူးအတြက္ မစဥ္းစားႏုိင္ေသးပါ”
“ယခင္က ေဆာင္ရြက္ခဲ့သည့္ အေတြ႕အႀကံဳမရွိသျဖင့္ လုပ္ကိုင္ရခက္ခဲသည္” “ကုန္က်စရိတ္အလြန္မ်ားေနလိမ့္မည္” “အထက္ကို တင္ျပပါက ခြင့္ျပဳခ်က္ရရွိႏုိင္မည္ မထင္ပါ” “မိမိလုပ္ပိုင္ခြင့္နယ္ပယ္ကို ေက်ာ္လြန္ေနသည္” “အစြန္းေရာက္လြန္းတဲ့ စိတ္ကူးပါ” စသည္
ျဖင့္ ေျပာဆိုျခင္းသည္ ဆန္းသစ္တီထြင္မႈ၏ ဆန္႔က်င္ဘက္လႈံ႔ေဆာ္မႈမ်ား ျဖစ္ေနေစပါလိမ့္မည္။

တီထြင္ဖန္တီးႏုိင္စြမ္းႏွင့္ ပတ္သက္၍ ဉာဏ္ရည္ဉာဏ္ေသြးဆုိင္ရာ (Intelligence) အေျခခံအေၾကာင္းတရားမ်ားႏွင့္ ႏိႈင္းယွဥ္ေလ့လာ ၾကည့္ခဲ့ၾကသည္။ စြမ္းပကားမ်ား (Ability)၊ အထံုပါရမီမ်ား (Aptitude) လက္ေတြ႕ကၽြမ္းက်င္မႈမ်ား မည္မွ်ရွိသည္ကို တုိင္းထြာစစ္ေဆးၾကည့္ျခင္းျဖင့္ ဉာဏ္ရည္ဉာဏ္ေသြး ပိုင္ဆုိင္မႈကို သိရွိႏုိင္သည္။ ဉာဏ္ရည္ဉာဏ္ေသြးရွိတုိင္း တီထြင္ဖန္တီးႏုိင္သူ မျဖစ္ႏုိင္ေပ။ ထုိနည္းတူစြာတီထြင္ဖန္တီးမႈအလြန္ေကာင္းေသာ္လည္း သာမန္ဉာဏ္ရည္ဉာဏ္ေသြးသာ ရွိႏုိင္သည္။ ဉာဏ္ရည္ဉာဏ္ေသြးသည္ ေတြးေခၚခ်က္တစ္ခုတည္း ဆီသုိ႔ ဦးတည္ေနမည္ျဖစ္ေသာ္ လည္း တီထြင္ဖန္တီးမႈစြမ္းပကား သည္ တစ္ေနရာမွျဖာထြက္ကာ ကြဲလြဲျခားနားေသာ ဦးတည္ခ်က္ ဆီသုိ႔ေခၚေဆာင္သြားေစသည္။ Intelligence ျဖင့္ေျဖရွင္းမႈသည္ သာမန္ေျဖရွင္းခ်က္သာ ျဖစ္ႏုိင္ေခ်မ်ား၍ Creativity သည္ သစ္ဆန္းမႈရွိေသာ ေျဖရွင္းခ်က္ျဖစ္ေနပါလိမ့္မည္။ အထူးသျဖင့္ စီးပြားေရး လုပ္ငန္းမ်ားတြင္ Creativity ျဖင့္ ၿပိဳင္ဘက္မ်ားကို ေက်ာ္လႊားႏုိင္သကဲ့သုိ႔ ထြန္းေတာက္ေအာင္ျမင္မႈ ျမင့္ျမင့္မားမားကိုလည္း ရယူႏုိင္ၾကမည္ျဖစ္ပါသည္။

(ေရွ႕အပတ္တြင္ Innovation ႏွင့္ ဆက္သြယ္မႈကိုေဖာ္ျပပါမည္)

-ေရႊပုလဲအိမ္

[ Unicode ]

တီထွင်ဖန်တီးနိုင်သော စိတ်ကူး (Creative Thinking)

စီးပွားရေး လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်ကြရာတွင် အခက်အခဲပြဿနာများကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းကြရလေ့ ရှိသကဲ့သို့ တိုးတက်ကြီးပွားရေးအတွက် တီထွင်ကြံဆမှုအသစ်များ ဖန်တီးယူကြရလေ့ရှိသည်။ တီထွင်ဖန်တီးနိုင်စွမ်း (Creativity) သည် အထုံပါရမီဖြင့် ရရှိလာနိုင်သောအရာ မဟုတ်ပေ၊ ဆည်းပူး လေ့လာနိုင်မှုနှင့် ကျွမ်းကျင်မှုတို့ ပေါင်းလုပ်ကိုင်ခြင်းဖြင့်သာ ရရှိနိုင်ပါသည်။ တီထွင်ဖန်တီးနိုင်စွမ်းကို အသစ်အသစ် ဖန်တီးနိုင်သော အရည်အချင်းနှင့် ကွန့်မြူးတတ်ခြင်းဖြင့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြရပေမည်။

သာမန်အခြေအနေတိုင်းတွင် ကွန့်မြူးလေ့ရှိသော စိတ်ကူးကို ပြန်လည်အသုံးချခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ပြောင်းလဲတွေးခေါ်မိသော စိတ်ကူးဖြင့်ဖြစ်စေ သို့တည်းမဟုတ် ထိုသို့သော စိတ်ကူးများကို ပေါင်းစပ်ဖန်တီးခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ ရယူနိုင်သော စွမ်းပကား (Ability) ကို အခြေတည်ကာ၊ ပြောင်းလဲဆန်းသစ်လိုသည့် ခံယူချက် (Attitude) လုပ်ကိုင်ယူကြသည်။ ထိုသို့လုပ်ကိုင်ရာတွင်လည်း နည်းမှန်လမ်းမှန် လုပ်ငန်းစဉ်အဆင့်ဆင့် (Process) ကို အသုံးချယူကြရသည်။

ယေဘုယျအားဖြင့် ဝတ္ထုရေးသားခြင်း၊ ပန်းချီရေးဆွဲခြင်း၊ သီချင်းရေးသားခြင်းများ ကဲ့သို့သော အနုပညာလုပ်ငန်းများ အတွက်သာ
တီထွင်ဖန်တီးမှု ရှိနိုင်သည်ဟု ယူဆကြပေလိမ့်မည်။ အနုပညာလုပ်ငန်းများတွင်သာမက သိပ္ပံပညာရပ်ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများအတွက်
ဖြစ်စေ၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများအတွက်ဖြစ်စေ အသစ်ဖန်တီးမှုများ ရှိကြသည်။ Creative thinking ကို တချို့က “Thinking outside
the box” ဟုညွှန်းကြသကဲ့သို့ တချို့က Lateral thinking ဟု သတ်မှတ်ပြောဆိုကြသည်။ သမားရိုးကျနည်းအတိုင်း မဟုတ်ကာ
တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်မည် မထင်ရသောကိစ္စများနှင့် အကြောင်းအချက်များကိုပင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားသော ပြဿနာဖြေရှင်းနည်းဖြစ်နေ
စေသည်။ စိတ်ကူးယဉ်စုံထောက် ဝတ္ထုထဲမှာ စုံထောက်ကြီးရှားလော့ဟုမ်းသည် ထိုသို့သော Lateral thinking ကို အသုံးပြုကြောင်း ဖတ်ရှုမိကြပါလိမ့်မည်။ ယခုဆွေးနွေးချက်တွင်မူ အဖွဲ့အစည်းများ၏ အုပ်ချုပ်မှုလုပ်ငန်းနှင့် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများအတွက် Creative
thinking ကို လေ့လာကြရန်ဖြစ်သည်။

တီထွင်ကြံဆဖန်တီးနိုင်စွမ်း (Creativity) တွင် အစိတ်အပိုင်းသုံးခု ရှိနေမည်ဖြစ်သည်။ ကျွမ်း ကျင်မှု (Expertise)၊ စဉ်းစားတွေး ခေါ်တတ်ကျွမ်းမှု (Creative thinking skills)၊ စိတ်ဓာတ်လှုံ့ဆော်မှု (Motivation) ဟူသည့် အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သည်။ ကျွမ်း
ကျင်မှုဆိုင်ရာတွင် ဗဟုသုတ ကြွယ်ဝခြင်း၊ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ တတ်ကျွမ်းနားလည်ခြင်း၊ ကျင့်ထုံးဆိုင်ရာစနစ်များ သိရှိထားခြင်းနှင့် ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေး ကောင်းခြင်းများကို ဆိုလိုရင်းဖြစ်သည်။ စဉ်းစားတွေးခေါ် တတ်ကျွမ်းမှုတွင် ပြဿနာရပ်တစ်ခုခုကို သို့မဟုတ်
ရည်မှန်းချက်တစ်ခုခုကို စိစစ်ဖြေရှင်းရန် ပြုလွယ်ပြောင်းလွယ်သ ဘောထားနှင့် ထိုးထွင်းကြံဆမှုများကို သမမျှတစွာ အသုံးချတတ်ရပါသည်။ စိတ်ဓာတ်လှုံ့ဆော်မှုအပိုင်းတွင်လည်း ပြင်းပြသော ဆန္ဒဖြင့် တီထွင်ကြံဆမှုကို မဖြစ်မနေ လုပ်ကိုင်ရမည်ဟူသော သဘောသဘာဝများ ပါဝင်ပါသည်။

တီထွင်ဖန်တီး အတွေးရရှိနိုင်ရေးအတွက် လုပ်ငန်းစဉ်လေးရပ် ရှိသည်။ ဖြေရှင်းမှုနည်းလမ်းသစ်ကို ရှာဖွေနိုင်ရန်လိုအပ်သောဖြစ် ရပ်မှန်များ၊ ပစ္စည်းကိရိယာများကို စုဆောင်း၍ပြင်ဆင်ခြင်း (Pre-paration) လုပ်ငန်းစဉ်ကို ဦးစွာ ဆောင်ရွက်ရသည်။ မသိစိတ်တွင် ထင်ဟပ်လာသောအတွေးများ (Incubation) ကိုလည်း သတိပြုရသည်။ ရုတ်တရက် လျှပ်တစ်ပြက်အတွင်း ရရှိလာသောအတွေးများ
ကိုလည်း မှတ်သားထားရှိရသည်။ ထိုသို့သောအတွေးစိတ်ကူးများကို စိစစ်အတည်ပြုရခြင်း (Verifi-cation) ကို ပြုလုပ်ရသည်။
တီထွင်ဖန်တီးနိုင်သော စိတ်ကူးများကို နည်းလမ်း (၈) ခုဖြင့် အသုံးချယူကာ လိုအပ်သောအဖြေရှာမှုကို ပြီးဆုံးစေနိုင်သည်။ ခေါင်းချင်းရိုက်ဆွေးနွေး Mind Map-ping ရေးဆွဲ၍ ဖြေရှင်းယူရသော နည်းလမ်း၊ အဘယ်ကြောင့်နည်း၊ မည်သည့်နေရာတွင်နည်း၊ မည်သို့သော အခါဖြစ်သနည်း၊ မည်သူနည်း၊ မည်သည့်အရာနည်း၊ မည်သို့ဆောင်ရွက်ရမည် စသည့်မေးခွန်းများဖြင့် Checklist ထုတ်ယူသော နည်းလမ်း၊ ဖြစ်ရပဖြစ်စဉ် အကြောင်းအရာအမှန်များ၊ ခံစားချက်များ၊ ဆုံးဖြတ်ချက်များ၊ ဆင်ခြင်တွေးခေါ်မှုစနစ်များကို အသုံးပြုယူရသော Thinking Hats နည်းလမ်း၊ သမားရိုးကျ မဟုတ်မသက်ဆိုင်ဟု ယူဆရသည့် အချက်များ (Lateral thinking) ဖြင့် ဖြေရှင်းယူရသော နည်းလမ်းအစဉ်လိုက် မဟုတ်သည့် (Random word) ပျံကျနည်းလမ်း၊ ရုပ်ပြနည်းလမ်း၊ ရှုထောင့် ပြောင်းကြည့်ခြင်းနည်း လမ်းနှင့် ထထကြွကြွ (Get Up and Go Out) နည်းလမ်းများဖြစ်သည်။

မူလအစတွင် စွမ်းပကား (Ability) ကိုအခြေတည်ကာ ပြောင်းလဲဆန်းသစ်လိုသော ခံယူချက် (Aptitude) ဖြင့် နည်းမှန်လမ်းမှန် လုပ်ငန်းစဉ်အဆင့်ဆင့် (Pro-cess) လုပ်ကိုင်ရင်း တီထွင်ဖန်တီးနိုင်သည့် စိတ်ကူးပေါ်လာနိုင်စေသည်ဟု အဆိုပြုထားခဲ့သည့်အတိုင်း ပြောင်းလဲဆန်းသစ်လိုသော ခံယူချက်သည် လွန်စွာအရေးကြီးလှသည်။ အချို့သော ခံယူချက်များသည် ဖန်တီးကြံဆလိုသည့် စိတ်ကူးများကို ချိုးနှိမ်သွားစေကြောင်းကိုလည်း သတိပြုကြရန်လိုအပ်သည်။ “ဤစိတ်ကူးသည် လက်တွေ့မကျပေ။” “ဘတ်ဂျက်က အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ချုပ်ထားသဖြင့် မလုပ်နိုင်ပါ” “အချိန်မရှိတော့ပေ” “ဤကဲ့သို့သော စိတ်ကူးအတွက် မစဉ်းစားနိုင်သေးပါ”
“ယခင်က ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် အတွေ့အကြုံမရှိသဖြင့် လုပ်ကိုင်ရခက်ခဲသည်” “ကုန်ကျစရိတ်အလွန်များနေလိမ့်မည်” “အထက်ကို တင်ပြပါက ခွင့်ပြုချက်ရရှိနိုင်မည် မထင်ပါ” “မိမိလုပ်ပိုင်ခွင့်နယ်ပယ်ကို ကျော်လွန်နေသည်” “အစွန်းရောက်လွန်းတဲ့ စိတ်ကူးပါ” စသည်
ဖြင့် ပြောဆိုခြင်းသည် ဆန်းသစ်တီထွင်မှု၏ ဆန့်ကျင်ဘက်လှုံ့ဆော်မှုများ ဖြစ်နေစေပါလိမ့်မည်။

တီထွင်ဖန်တီးနိုင်စွမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေးဆိုင်ရာ (Intelligence) အခြေခံအကြောင်းတရားများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လေ့လာ ကြည့်ခဲ့ကြသည်။ စွမ်းပကားများ (Ability)၊ အထုံပါရမီများ (Aptitude) လက်တွေ့ကျွမ်းကျင်မှုများ မည်မျှရှိသည်ကို တိုင်းထွာစစ်ဆေးကြည့်ခြင်းဖြင့် ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေး ပိုင်ဆိုင်မှုကို သိရှိနိုင်သည်။ ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေးရှိတိုင်း တီထွင်ဖန်တီးနိုင်သူ မဖြစ်နိုင်ပေ။ ထိုနည်းတူစွာတီထွင်ဖန်တီးမှုအလွန်ကောင်းသော်လည်း သာမန်ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေးသာ ရှိနိုင်သည်။ ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေးသည် တွေးခေါ်ချက်တစ်ခုတည်း ဆီသို့ ဦးတည်နေမည်ဖြစ်သော် လည်း တီထွင်ဖန်တီးမှုစွမ်းပကား သည် တစ်နေရာမှဖြာထွက်ကာ ကွဲလွဲခြားနားသော ဦးတည်ချက် ဆီသို့ခေါ်ဆောင်သွားစေသည်။ Intelligence ဖြင့်ဖြေရှင်းမှုသည် သာမန်ဖြေရှင်းချက်သာ ဖြစ်နိုင်ချေများ၍ Creativity သည် သစ်ဆန်းမှုရှိသော ဖြေရှင်းချက်ဖြစ်နေပါလိမ့်မည်။ အထူးသဖြင့် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများတွင် Creativity ဖြင့် ပြိုင်ဘက်များကို ကျော်လွှားနိုင်သကဲ့သို့ ထွန်းတောက်အောင်မြင်မှု မြင့်မြင့်မားမားကိုလည်း ရယူနိုင်ကြမည်ဖြစ်ပါသည်။

(ရှေ့အပတ်တွင် Innovation နှင့် ဆက်သွယ်မှုကိုဖော်ပြပါမည်)

-ရွှေပုလဲအိမ်